سازوکار بررسي دورهاي جهاني
بازبيني دورهاي جهاني طي قطعنامه251/60 مجمع عمومي سازمان ملل در 15 مارس 2006 تحت شوراي حقوق بشر تأسيس گرديد. بازبيني يک رويه مشارکتي است که تا سال 2011 سوابق حقوق بشري همه کشورها را مورد بررسي قرار خواهد داد. گفتني است در حال حاضر مکانيزم مشابه حقوق بشري وجود ندارد. بازبيني دورهاي جهاني يکي از ارکان اصلي شوراي حقوق بشر ميباشد که تعهدات دولتها را يادآوري کرده و آنها را به اجراي حقوق بشر و آزاديهاي اساسي فرا ميخواند. هدف غائي اين مکانيزم نوين، بهبود وضعيت حقوق بشر در همه کشورها اشاره به نقضهاي حقوق بشري صورت گرفته در مناطق مختلف ميباشد.
بازبيني دورهاي يک مکانيزم مشارکتي و مبتني بر گفتگوي متقابل بين دولت مورد بازبيني و دولتهاي عضو و ناظر شوراست. شايان ذکر است هدف از بازبيني تکميل و نه موازي کاري با نهادهاي اجرايي حقوق بشر ميباشد.
بازبيني دورهاي متشکل از مراحل متعدد از جمله مرحله تهيه اسنادي که بازبيني بر اساس آن صورت ميگيرد، مرحله بازبيني، و مرحله پيگرد و مصوبات و پيشنهادات ميباشد. مشارکت سازمانهاي بينالدولي منطقهاي، مؤسسات ملي حقوق بشري، علاوه بر آن نمايندگان جامعه مدني، شامل سازمانهاي غيردولتي، مدافعان حقوق بشر، مؤسسات آکادميک و مؤسسات تحقيقاتي، در تمامي مراحل بازبيني ديده شده است.
در پايان دور اول بازبيني، شوراي حقوق بشر بر اساس اقدامات صورت گرفته و تجربيات به دست آمده به بررسي ابعاد و تناوب بازبينيها خواهد پرداخت.
اصول و اهداف راهنماي بازبيني دورهاي جهاني
شماري از اصول در مراحل مختلف بازبيني دورهاي جهاني لحاظ ميشود. اين اصول عبارتند از:
· ترويج جهانشمولي، استقلال، تفکيک ناپذيري همه حقوق بشر
· مکانيزم مشارکتي هدفمند و مبتني بر اطلاعات موثق و گفتگوي متقابل
· تضمين پوشش جامعه و برخورد يکسان به همه دولتها
· رويه بينالدولي، و عملي
· در برگرفتن کامل کشور تحت بازبيني
· تکميل و نه دوباره کاري ديگر مکانيزمهاي حقوق بشري
· گنجاندن ديدگاه جنسيتي
اهداف بازبيني دورهاي جهاني شامل
· بهبود وضعيت حقوق بشر
· اجراي تعهدات و الزامات حقوق بشري دولتها، و ارزيابي پيشرفتهاي مثبت و چالشهاي فرارو
· افزايش ظرفيت دولتها و فراهم آوردن کمکهاي تخصصي، با مشارکت و رضايت دولت مربوطه
· تشريک بهترين اقدامات مابين دولتها و ديگر دستاندرکاران
· حمايت از همکاري در ترويج و ارتقاء حقوق بشر،
· ترغيب به همکاري کامل و مشارکت با شوراي حقوق بشر، ديگر نهادهاي اجرايي و دفتر کميسرعالي حقوق بشر
دو مکانيزم مالي صندوق اعتباري داوطلبانه بازبيني دورهاي جهاني، و صندوق داوطلبانه مالي و کمکهاي تخصصي بمنظور تسهيل مشارکت کشورهاي در حال توسعه (بويژه کشورهاي با حداقل توسعه) در مکانيزم بازبيني دورهاي جهاني ايجاد شده است.
اسناد مبنا براي بررسي دوره اي جهاني کدامند؟
· منشور سازمان ملل متحد،
· اعلاميه جهاني حقوق بشر،
· اسناد حقوق بشري که دولت مورد بررسي عضو آن است،
· پيمان ها و تعهدات داوطلبانه ، و
· قوانين بين المللي بشردوستانه که قابليت اجرا دارند.
بررسي دورهاي جهاني بر اساس چه مستندات و گزارشهايي انجام ميشود؟
· گزارش کشوري دولت مورد بررسي،
· گزارش دفتر کميسارياي عالي حقوق بشر بر اساس اطلاعات جمعآوري شده توسط مراجع سازمان ملل از جمله گزارشگران ويژه در مورد کشور مورد بررسي،
· خلاصهاي از گزارش هاي ارائه شده توسط متصديان کشور مورد بررسي که توسط دفتر کميسارياي عالي حقوق بشر خلاصه و ارائه مي شود.
چه کساني ميتوانند در بررسي دورهاي جهاني گزارش بدهند؟
· به غير از دولت تحت بررسي و دفتر کميسارياي عالي حقوق بشر، متصديان نيز طبق قطعنامه 1/5 شوراي حقوق بشر سازمان ملل متحد ميتوانند به بررسي دورهاي جهاني در باره وضعيت حقوق بشر در ايران گزارش بدهند.
· متصديان شامل سازمانهاي غيردولتي، نهادهاي ملي حقوق بشر، مدافعان حقوق بشر، موسسات آموزشي و تحقيقاتي، سازمان هاي منطقهاي و همچنين نمايندگان جامعه مدني هستند.
چه نکاتي بايد در گزارش نويسي لحاظ شود؟
· بطور اختصاصي براي بررسي دورهاي جهاني گزارش تهيه کنند،
· اطلاعاتشان بايد موثق و قابل اطمينان باشد،
· موضوعات اصلي را برجسته کنند و توصيههاي ممکن يا بهترين اقدامات را مشخص کنند،
· حداکثر يک دوره زماني 4 ساله را پوشش بدهند،
· از لحن توهين آميز پرهيز کنند،
· با ديگران در سطح ملي در آماده سازي اطلاعات مشاوره کنند،
· اطلاعات محرمانه پذيرفته نميشوند و گزارشها در وب سايت دفتر کميسارياي عالي حقوق بشر با نام ارائه کننده منتشر ميشود،
· گزارش جداگانه متصديان حداکثر ميتواند 5 صفحه باشد و اگر بصورت مشترک گزارش داده شود، ميتواند 10 صفحه هم باشد.
گزارش متصديان بايد شامل چه مطالبي باشد؟
أ) روش و روند مشاوره وسيعي که در سطح ملي براي آماده سازي اطلاعات در بررسي دورهاي جهاني بکار گرفته اند،
ب) چارچوب نهادي و هنجاري کشور براي ارتقاء و حفاظت حقوق بشر شامل قانون اساسي، قوانين عادي، اقدامات مبتني بر سياست از جمله برنامه هاي عمل ملي، رويه قضايي کشوري، زير ساخت هاي حقوق بشري از جمله نهادهاي ملي حقوق بشر و...،
ت) اجرا و اثر بخشي چارچوب هنجاري و نهادي در ارتقاء و حفاظت حقوق بشر دربرگيرنده اطلاعاتي در مورد اجراي الزامات و تعهدات حقوق بشر کشور در سطوح ملي و بينالمللي،
ث) همکاري کشور مورد بررسي با مراجع حقوق بشري،
ج) دستآوردهاي کشور مورد بررسي، بهترين اقداماتي که انجام شده و چالش ها و موانعي که با آن روبروست،
ح) اولويت هاي کليدي در سطح ملي، ابتکار عمل ها و تعهداتي که براي غلبه بر چالش ها و موانع بايد دولت در عمل انجام دهد،
خ) ظرفيت سازي و کمک فني،
گزارش متصديان در چه ساختاري توسط دفتر کميسارياي عالي حقوق بشر خلاصه ميشود؟
دفتر کميسارياي عالي حقوق بشر گزارش متصديان را در 5 بخش به اين شرح خلاصه مي کند:
I. پيشينه وچارچوب
ساختار سازماني و حقوق بشر؛ که در آن به روش و روند مشاوره در سطح ملي براي آماده سازي اطلاعات اشاره خواهد شد،
II. حفاظت و ارتقاء حقوق بشر در عمل
اجراي الزامات بينالمللي حقوق بشر در برگيرنده
1. برابري و عدم تبعيض
2. حق حيات و آزادي و امنيت فردي
3. اجراي عدالت و حاکميت قانون
4. آزادي مذهب و اعتقاد، بيان، تشکل و تجمع مسالمت آميز
5. حق امنيت اجتماعي و بهره مندي از استاندارد مناسب زندگي
6. اقليت ها و مردم بومي
III. دستآوردها و بهترين اقدامات، چالش ها و موانع
IV. اولويت هاي اصلي ملي، اقدامات و تعهدات
V. ظرفيت سازي و کمک فني
متصديان براي تهيه گزارش به چه منابعي بايد رجوع کنند؟
· قطعنامه 1/5 شوراي حقوق بشر- رعايت پاراگراف 1 دربرگيرنده:
أ) منشور سازمان ملل متحد
ب) بيانيه عمومي حقوق بشر
ت) اسناد حقوق بشري که کشور مورد بررسي عضو آن است
ث) پيمان ها و تعهدات اختياري
ج) قوانين بشردوستانه بين المللي در صورتي که قابليت اجرا داشته باشد
· جمعبنديها و توصيههاي خاصي که توسط مراجع بينالمللي و منطقهاي حقوق بشر در مورد کشور مورد بررسي ارائه شده، تا حدي به اجراي اين توصيهها اشاره کنند.
متصديان چه نقشهايي در بررسي دورهاي جهاني حقوق بشر ايران ميتوانند ايفا کنند؟
· آگاهي رساني درباره بررسي دورهاي جهاني در سطح جامعه که هر کسي حق دارد در بررسي حقوق بشر کشور ايران مشارکت کند،
· درباره چگونگي مشارکت در بررسي دورهاي جهاني با يکديگر تبادل دانش کنند،
· درباره چگونگي ارائه گزارش و تقسيم کار بين خود تا حد ممکن به توافق برسند،
· گزارشها را مبتني بر اصول و ساختار خواسته شده ارائه کنند،
· گزارشها را به موقع ارائه دهند،
· با دولت در ارائه گزارش کشوري همکاري کنند،
· کساني که امکان شرکت در شوراي حقوق بشر در ژنو دارند، در مذاکرات مربوط به بررسي حقوق بشر ايران فعالانه مشارکت کنند،
· نتايج و خروجي هاي بررسي عمومي حقوق بشر ايران را پيگيري کنند.
مراحل بررسي عمومي دورهاي حقوق بشر چيست؟
1. بررسي در کارگروه بررسي دورهاي جهاني:
أ) رياست کارگروه بر عهده رئيس شوراي حقوق بشر سازمان ملل متحد است،
ب) در بررسي 47 دولت عضو شوراي حقوق بشر شرکت مي کنند،
ت) ساير دولت هاي عضو سازمان ملل متحد نيز در نشست بررسي حقوق بشر ميتوانند مشارکت کنند، و در گفتوگوهاي تعاملي نقش ايفا کنند،
ث) ساير متصديان هم ميتوانند در بررسي حضور پيدا کنند،
ج) گفت وگوي تعاملي در مورد کشور مورد بررسي ميان اين کشور و اعضاي شوراي حقوق بشر و دولت هاي ناظر در نشست بررسي انجام ميشود،
ح) مدت زمان بررسي 3 ساعت است،
خ) 48 ساعت بعد از بررسي، خروجي بررسي عمومي حقوق بشر کشور توسط کارگروه بررسي دورهاي جهاني ارائه مي شود.
5. تصويب خروجي و نتيجه بررسي عمومي دورهاي:
- تصويب گزارش خروجي و نتيجه بررسي دورهاي يک ساعت زمان ميبرد؛ 20 دقيقه دولت مورد بررسي، 20 دقيقه دولت هاي عضو و ناظر در حقوق بشر، و 20 دقيقه متصديان داراي مقام مشورتي در سازمان ملل،
6. اجرا و پيگيري نتايج